“Nie popełnia przestępstwa, kto w obronie koniecznej odpiera bezpośredni, bezprawny zamach na jakiekolwiek dobro chronione prawem.” (Art 25 § 1 KK)


Na podstawie powyższego zapisu z Kodeksu Karnego można wywnioskować, że każdy z nas ma prawo do obrony swojego życia, zdrowia, czy dóbr materialnych, w przypadku wystąpienia bezpośredniego, bezprawnego zamachu. Jak ma się obrona konieczna w świetle prawa?

Obrona konieczna występuje w przypadku aktywności obydwu stron przestępstwa. Zakłada ona akcję bezprawnego zamachu na jakiekolwiek dobro chronione prawem, co jest istotą każdego przestępstwa. Ale także zezwala interakcję, czyli odpieranie tego zamachu.

Czym właściwie jest ten bezpośredni, bezprawny zamach i kiedy możemy się przed nim obronić?

Jak więc widzimy obrona konieczna polega na odpieraniu zamachu, który musi być bezprawny i bezpośredni. Ustalenie czy zamach był bezpośredni przysparza wiele kłopotów interpretacyjnych.

“Znamię bezpośredniości zamachu jest spełnione […] gdy po pierwszym ataku i krótkiej przerwie napastnicy zmierzają do powtórzenia ataku, a istnieje wysoki stopień prawdopodobieństwa, że zamiar swój zrealizują natychmiast lub w najbliższej chwili”

obrona konieczna

Aby zamach uznać za bezprawny musi spełnić on kilka warunków.

Zamach musi być dokonany przez człowieka, bo tylko on może działać w pełni świadomie w sposób prawny bądź bezprawny. Atak musi być również sprzeczny z literą prawa polskiego.

Wiele osób zastanawia się nad słusznością użycia obrony koniecznej wobec funkcjonariusza publicznego

Przykład:

Obrona konieczne nie przysługuje nam w sytuacji, gdy:
Policjant, dokonujący wobec nas zatrzymania zgodnego z procedurą wykonuje z góry postawione, znormalizowane czynności, akceptowalne przez prawo polskie. Natomiast jeżeli podczas zatrzymania policjant zaczyna stosować wobec nas przemoc fizyczną, bez wyraźnych pobudek, tym samym dokonuje bezprawnego zamachu. Wtedy możemy się przed nim bronić. Inaczej sytuacja wygląda, gdy wykazujemy się agresją wobec funkcjonariusza, bądź stwarzamy dla niego jakiekolwiek zagrożenie. W takiej sytuacji, może on użyć wobec nas przemocy fizycznej w ramach środka przymusu bezpośredniego.

Obrona konieczna zachodzi tylko i wyłącznie w przypadku, gdy obecne są oba jej warunki, czyli zamach bezpośredni i bezprawny jednocześnie.

Według orzeczenia Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 5 października 2017 r., w sprawie II AKa 100/17 zaatakowany ma prawo odpierać zamach kosztem dobra napastnika. Nawet wtedy gdy była realna możliwość uniknięcia zagrożenia dla zaatakowanego dobra w inny sposób. Wyrok ten wyjaśnia, że osoba broniąca się, nie ma obowiązku podejmowania próby ucieczki przed napastnikiem, nawet jeśli występuje taka realna możliwość.

Należy także zwrócić uwagę na to, że osoba napadnięta ma prawo odpierać zamach wszelkimi dostępnymi środkami, które są konieczne do zmuszenia napastnika od odstąpienia od kontynuowania zamachu. Należy jednak pamiętać o wybraniu sposobu obrony współmiernego do niebezpieczeństwa. Co oznacza, że agresora próbującego wyrwać nam plecak, nie możemy dopaść w uliczce obok szlachtując go maczetą, a przed sądem tłumaczyć się obroną konieczną.

obrona konieczna

Podstawa prawna.

Wiele osób myśli, że przedmiot obrony koniecznej w polskim prawie pojawia się tylko w kodeksie karnym. Te osoby jednak są w błędzie, gdyż pojęcie obrony koniecznej występuje w kilku kodeksach.

Kodeks Karny

Art. 25 KK.
    Obrona konieczna

§ 1.

Nie popełnia przestępstwa, kto w obronie koniecznej odpiera bezpośredni, bezprawny zamach na jakiekolwiek dobro chronione prawem.

§ 2.

W razie przekroczenia granic obrony koniecznej, w szczególności gdy sprawca zastosował sposób obrony niewspółmierny do niebezpieczeństwa zamachu, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej wymierzenia.

§ 2a.

Nie podlega karze, kto przekracza granice obrony koniecznej, odpierając zamach polegający na wdarciu się do mieszkania, lokalu, domu albo na przylegający do nich ogrodzony teren lub odpierając zamach poprzedzony wdarciem się do tych miejsc, chyba że przekroczenie granic obrony koniecznej było rażące.

§ 3.

Nie podlega karze, kto przekracza granice obrony koniecznej pod wpływem strachu lub wzburzenia usprawiedliwionych okolicznościami zamachu.

Kodeks karny skupia się na sformułowaniu pojęcia obrony koniecznej, sformułowaniu jej granic oraz ich przekroczenia, a także na okolicznościach takiej obrony.

obrona konieczna
Kodeks cywilny

Art. 343 KC. Obrona konieczna i dozwolona samopomoc przeciwko samowolnemu naruszeniu posiadania

§ 1. Posiadacz może zastosować obronę konieczną, ażeby odeprzeć samowolne naruszenie posiadania.

§ 2. Posiadacz nieruchomości może niezwłocznie po samowolnym naruszeniu posiadania przywrócić własnym działaniem stan poprzedni; nie wolno mu jednak stosować przy tym przemocy względem osób. Posiadacz rzeczy ruchomej, jeżeli grozi mu niebezpieczeństwo niepowetowanej szkody, może natychmiast po samowolnym pozbawieniu go posiadania zastosować niezbędną samopomoc w celu przywrócenia stanu poprzedniego.

§ 3. Przepisy paragrafów poprzedzających stosuje się odpowiednio do dzierżyciela.

W Kodeksie cywilnym z kolei przestawione zostały aspekty naruszania posiadania dóbr nieruchomych oraz dóbr ruchomych.

Kodeks wykroczeń

Art. 15 KW.

“Nie popełnia wykroczenia, kto w obronie koniecznej odpiera bezpośredni bezprawny zamach na jakiekolwiek dobro chronione prawem.”

 Kodeks wykroczeń mówi natomiast o tym że stosując obronę konieczną nie popełniamy żadnego wykroczenia.


Przekroczenie granic obrony koniecznej.

Bardzo ciekawą rzeczą jest aspekt przekroczenia granic obrony koniecznej. Jest to temat bardzo indywidualny i za każdym razem musi nastąpić ocena. Taka ocena wykonywana jest według kilku poniższych zasad.

„Ocena, czy nie zachodzi rażąca dysproporcja między dobrem zaatakowanym zamachem a dobrem, w które godzi odpierający zamach, powinna być dokonywana ex ante, a więc z punktu widzenia momentu zamachu i jego odpierania, a nie ex post przez pryzmat skutków tego starcia.

Osoba, której dobro prawne jest – obiektywnie rzecz biorąc – zagrożone, nie musi bezczynnie czekać na pierwszy cios, lecz może bronić się przed bezprawnym i bezpośrednim zamachem, zanim ten cios nastąpi.

Trudno zakładać, że w przypadku gdy rozpoczął się zamach na zdrowie osoby, powinna ona oczekiwać, aż osoba atakująca przystąpi do zamachu na jej życie”.

Po takiej ocenie, następuje decyzja podmiotu orzekającego w tej sprawie. Jeżeli podmiot uzna, że przekroczenie granic obrony koniecznej wystąpiło, osoba która takiego przekroczenia dokonała jest sądzona zgodnie z następującym zapisem:

obrona konieczna

§ 2.

W razie przekroczenia granic obrony koniecznej, w szczególności gdy sprawca zastosował sposób obrony niewspółmierny do niebezpieczeństwa zamachu, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej wymierzenia.

§ 2a.

Nie podlega karze, kto przekracza granice obrony koniecznej, odpierając zamach polegający na wdarciu się do mieszkania, lokalu, domu albo na przylegający do nich ogrodzony teren lub odpierając zamach poprzedzony wdarciem się do tych miejsc, chyba że przekroczenie granic obrony koniecznej było rażące.

§ 3.

Nie podlega karze, kto przekracza granice obrony koniecznej pod wpływem strachu lub wzburzenia usprawiedliwionych okolicznościami zamachu.

Podsumowując – przekroczenie granic obrony koniecznej nie występuje, gdy zastosujemy niewspółmierny sposób obrony do ataku w nas wymierzonego, podczas obrony mieszkania, lokalu, bądź przylegającego do nich terenu. Chyba, że niewspółmierność ta jest rażąco duża.

Co ciekawe zapis ten dodano dopiero podczas nowelizacji kodeksu z 2017 r. 

W przypadku przekroczenia granic obrony koniecznej w sytuacjach innych niż określono w paragrafie 2a art. 25 KK sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary lub nawet jej odstąpienie.


Redakcja

źródła:

-Kodeks Karny RP
-Treść wyroku II AKa 216/17 Sądu Apelacyjnego w Gdańsku
– Kodeks Wykroczeń RP
-Treść wyroku II AKa 100/17 Sądu Apelacyjnego w Szczecinie
-Kodeks Cywilny RP
https://glogow.naszemiasto.pl/prawnik-wyjasnia-obrona-konieczna/ar/c1-4396664


Share This:

Skomentuj

comments