Polskie Podziemie Narodowe to jedna z największych części składowych Polskiego Państwa Podziemnego w czasie II wojny światowej. W latach 1939-1945 żołnierze podziemia narodowego walczyli najpierw z nazistowskim, a w latach 1943-1956 sowieckim okupantem, a także wrogiem wewnętrznym takim jak Gwardia Ludowa/Armia Ludowa i innymi bandami. Po przejęciu władzy w Polsce przez komunistów narodowcy stali się ,,bandytami”, którzy byli bezlitośnie likwidowani przez stalinowski aparat bezpieczeństwa. Wiele wybitnych postaci tej formacji zostało zmuszonych do emigracji na Zachód lub do podjęcia nierównej i bohaterskiej walki z Sowietami i rodzimymi komunistami w trakcie, której wielu z nich skończyło swój żywot w bezimiennych mogiłach… Przez kolejne lata komunizmu w Polsce Narodowe Siły Zbrojne były opluwane i demonizowane w oczach Polaków jako organizacja nazistowska i antysemicka. Dziś po ponad 73 latach od założenia Narodowych Sił Zbrojnych, kiedy to organizacja ta i pamięć o jej członkach jest nadal opluwana chciałbym przedstawić wam w tym cyklu artykułów prawdziwą historię tej drugiej co do wielkości polskiej organizacji konspiracyjnej której nie złamał ni Hitler ni Stalin, by odkłamać historię zapomnianych przez znaczną część Polaków prawdziwych polskich patriotów i bohaterów… W tym artykule przedstawię wam początki ruchu narodowego w Polsce, historię Narodowej Organizacji Wojskowej i Organizacji Wojskowej Związek Jaszczurczy oraz pierwsze miesiące funkcjonowania Narodowych Sił Zbrojnych.

Geneza:

1 Roman DmowskiRoman Dmowski – przywódca polskiego ruchu narodowego końca XIX i pierwszej połowy XX wieku

Źródło: Wikimedia Commons

Ruch narodowy pod rozbiorami i w czasie I wojny światowej:

Historia powstania Narodowych Sił Zbrojnych nieodzownie wiąże się z polskimi organizacjami narodowymi okresu międzywojennego. Przed wybuchem II wojny światowej obóz narodowy (mniej lub bardziej radykalny) stanowił jedną z najsilniejszych sił politycznych w II Rzeczpospolitej Polskiej. Jego początki sięgają końca XIX wieku. Po kilku dziesięcioleciach niewoli i trzech nieudanych powstaniach poglądy znacznej części narodu polskiego zaczęły się radykalizować. Dużą popularnością w tym czasie zaczął cieszyć się nacjonalizm. Społeczeństwo rozbite pomiędzy trzech zaborców rozpoczęło dążenie do ponownego zjednoczenia Narodu Polskiego. Na fali tych nastrojów w siłę rosły jak grzyby po deszczu polskie organizacje narodowe. W 1887 roku powstała Liga Polska, którą uważa się za pierwszą ważną organizacje polskiego ruchu narodowego. W 1893 roku radykalni członkowie (m.in Roman Dmowski) tej organizacji dokonali w niej zamachu stanu i przejęli władzę w tej organizacji zmieniając jej nazwę na Ligę Narodową oraz stworzyli program polityczny oparty na zasadach pragmatyzmu, efektywnej organizacji pracy politycznej i nacjonalizmie. W 1897 roku członkowie Ligi Narodowej stworzyli Stronnictwo Narodowo-Demokratyczne, które w krótkim czasie rozpoczęło sprawne funkcjonowanie na terenach wszystkich trzech zaborów początkowo jako tajna organizacja polityczna, a później jako jawna partia polityczna. Od samego początku organizacja ta była głównym przeciwnikiem wszelkiej lewicy, którą zaciekle zwalczała. W 1905 roku narodowcy zdobyli swoich przedstawicieli w rosyjskiej Dumie. W 1914 roku po wybuchu I Wojny Światowej narodowcy opowiedzieli się za Państwami Ententy tworząc Komitet Narodowy Polski przy boku Rosji działający początkowo w Warszawie, a następnie w Piotrogrodzie pod przewodnictwem hrabiego Zygmunta Wielopolskiego. Stworzył on Legion Puławski, który walczył przeciwko Państwom Centralnym u boku Rosjan na froncie wschodnim. Po rewolucji lutowej w Rosji w 1917 roku Komitet Narodowy Polski przeniósł się do Lozanny, a następnie przeniósł się do Paryża we Francji. KNP pod przewodnictwem Romana Dmowskiego i Ignacego Paderewskiego stał się reprezentantem Polski i Polaków przy państwach Ententy. Rozpoczął także realizacje polityki zagranicznej odradzającego się Państwa Polskiego. Został uznany przez Francję, USA, Wielką Brytanie i Włoch i mocno przyczynił się do odrodzenia Polski po zakończeniu I wojny światowej.

Członkowie obozu wielkiej PolskiCzłonkowie Obozu Wielkiej Polski w czasie uroczystości / Źródło: Narodowe Archiwum Państwowe

Ruch narodowy w II Rzeczpospolitej Polskiej:

W niepodległej II Rzeczpospolitej Polskiej ruch narodowy stworzył partię polityczną pod nazwą Związek Ludowo-Narodowy. Przez pierwsze lata niepodległości cieszyła się dużym poparciem społeczeństwa, w którym dominowały poglądy narodowe i konserwatywne. Mimo to nie udało się im nigdy uzyskać absolutnej większości i stworzyć samodzielnego rządu przez co wielokrotnie wstępował w koalicje z innymi ugrupowaniami. W pierwszym wyborach prezydenckich w grudniu 1922 roku kandydat endecji Maurycy Zamoyski poniósł klęskę. W wyborach zwyciężył Gabriel Narutowicz, który został jednak kilka dni po elekcji zginął w zamachu dokonanym przez sympatyka i działacza Eligiusza Niewiadomskiego. Związek Ludowo-Narodowy pod przewodnictwem Romana Dmowskiego był wyraźnie antybrytyjski i antyniemiecki i profrancuski oraz otwarcie zwalczał ugrupowania lewicowe – zarówno Polską Partię Socjalistyczną Daszyńskiego, jak i Polskie Stronnictwo Ludowe ,,Wyzwolenie”. Po przewrocie majowym w 1926 roku sanacja rozpoczęła silne zwalczanie endecji. Narodowcy powołali w tym czasie Obóz Wielkiej Polski pod przewodnictwem Romana Dmowskiego. Jego głównym celem była walka z sanacja i mniejszością żydowską. Szybko organizacja ta urosła do 250 tysięcy członków, głównie młodzieży dzięki czemu OWP stało się największą organizacją polityczną w kraju szczególnie w zachodniej części kraju. W 1928 roku Związek Narodowo-Ludowy przekształcono w Stronnictwo Narodowe, które kontynuowało politykę poprzedniej organizacji. Na początku lat 30 doszło do wewnętrznych sporów w SN, gdzie ścierała się grupa ,,starych” opowiadającą się za ograniczonym ustrojem demokracji parlamentarnej z grupą ,,młodych” związanych z OWP i głoszących kryzys liberalnej demokracji oraz zespolenia zasad katolicyzmu z nacjonalizmem. W 1933 roku Obóz Wielkiej Polski został zdelegalizowany przez sanację, gdyż zaczął stanowić dla niej poważne zagrożenie. W Stronnictwie Narodowym doszło do rozłamów w skutek czego w 1932 roku powstał Związek Młodych Narodowców, który opowiadał się za współpracą z sanacją. W 1934 roku powstał Obóz Narodowo-Radykalny, który został szybko zdelegalizowany a w 1935 roku rozpadł się na bardo radykalny i faszyzujący Ruch Narodowo-Radykalny ,,Falanga” i mniej radykalny Obóz Narodowo-Radykalny ,,ABC”. W 1935 roku władzę w SN objęła grupa ,,młodych”, która podzieliła się na ekstremistyczną antysanacyjną frakcję Jędrzeja Giertycha oraz prosanacyjną grupę Tadeusza Bieleckiego.

Tablica pamiątkowa

Tablica pamiątkowa poświęcona żołnierzom Narodowej Organizacji Wojskowej w Kościanie

Źródło: www.polskaniezwykla.pl (domena publiczna)

Narodowa Organizacja Wojskowa:

W przededniu wybuchu II wojny światowej obóz narodowy w Polsce cieszył się znacznym poparciem ludności polskiej szczególnie w zachodniej części Polski mimo otwartego zwalczania go przez sanacyjne władze od czasu przewrotu majowego. Spowodowało po klęsce Kampanii Wrześniowej powstanie licznych konspiracyjnych formacji narodowych. Największym z nich było powołane przez Stronnictwo Narodowe 13 października 1939 roku (ledwie tydzień po tym, gdy ucichły ostatnie strzały pod Kockiem) w Warszawie na konspiracyjnym posiedzeniu członków Komitetu Głównego i Zarządu Głównego Stronnictwa Narodowego konspiracyjną organizację narodową – Narodową Organizację Wojskową. Przez pierwsze dwa lata funkcjonowania nazwa tej formacji ulegała ciągłej zmianie z początkowej Armii Narodowej na Organizację Wojskową Stronnictwa Narodowego po Narodowe Oddziały Wojskowe kończąc 1 lipca 1941 na ostatecznej nazwie – Narodowa Organizacja Wojskowa. Powstanie tej organizacji oprócz chęci dysponowania własną, dużą organizacją konspiracyjną przez Stronnictwo Narodowe był sprzeciwem wobec podporządkowania całego polskiego podziemia konspiracyjnego pod powstający w kraju Związek Walki Zbrojnej będący spadkobiercą przedwojennej, sanacyjnej władzy w Polsce, która zażarcie zwalczała środowiska narodowe przed wojną. Mimo tego Narodowa Organizacja Wojskowa podporządkowała się zwierzchnictwu Rządu Rzeczpospolitej Polskiej na Uchodźstwie i Naczelnemu Wodzowi Wojska Polskiego na Uchodźstwie. Pierwszą i najważniejszą osobą w Narodowej Organizacji Wojskowej był Komendant Główny NOW. Pierwszym Komendantem Głównym NOW został zaocznie mianowany generał Marian Żegota-Januszajtis, który został jednak aresztowany we Lwowie zaledwie dwa tygodnie po mianowaniu na stanowisko. Z tego powodu pierwszym faktycznym Komendantem Głównym NOW został Aleksander Demidowicz-Demiedecki ps. ,,Aleksander” (który był również członkiem Komitetu Głównego Stronnictwa Narodowego). W grudniu 1939 roku wyjechał on jednak z Polski do Wielkiej Brytanii. Na jego następcę i pełniącego obowiązki Komendanta Głównego NOW mianowano podporucznika rezerwy Bogusława Kozubowskiego ps. ,,Gruby”, .,Trojanowski”. Drugą osobą był zastępca Komendanta Głównego NOW. Komendantowi Głównemu podlegała Komenda Główna NOW, której struktura organizacyjna przedstawiała się następująco:

  • Wydział I Organizacyjny (szef August Michałowski ps. „Roman” ,a następnie Stefan Klimecki)
  • Wydział II Wywiadowczy (szef podpułkownik Wacław Makatrewicz ps. „Wacław”),
  • Wydział III Operacyjno-Wyszkoleniowy (szef pułkownik Ignacy Oziewicz ps. „Czesław” , a następnie major Stanisław Żochowski ps. „Bohdan”),
  • Wydział IV Zaopatrzenia (szef Kazimierz Kobylański ps. „Kazimierz”, „Jerzy”),
  • Wydział V Łączności (szef major NN ps. „Stanisław”),
  • Centralny Wydział Propagandy (szef Stanisław Piasecki ps. „Staszek” od początku 1940 roku do maja 1941 roku, a następnie Jan Bajkowski od maja 1941 roku a później ksiądz Jan Stępień ps. „Dr Jan” ,który pełnił także funkcje kapelana NOW),
  • Wydział Służby Sanitarnej (szef podpułkownik lekarz A. Kosiński).

Nadzór nad Narodową Organizacją Wojskową sprawował Wydział Wojskowy Zarządu Głównego Stronnictwa Narodowego, któremu podlegały sprawy polityczne, personalne i finansowe związane z tą organizacją. W pozostałych prawach takich jak struktura organizacyjna, wywiad, szkolenie itp. Narodowa Organizacja Wojskowa była całkowicie niezależna od Stronnictwa Narodowego. Już w pierwszych tygodniach po założeniu NOW jej członkowie rozpoczęli tworzenie struktur terenowych. Po niecałych dwóch latach funkcjonowania w połowie 1941 roku struktury terenowe Narodowej Organizacji Wojskowej prezentowały się następująco:

  • Okręg Warszawa Miasto,
  • Okręg Warszawa-ziemska,
  • Okręg Radom,
  • Okręg Kielce,
  • Okręg Lublin,
  • Okręg Rzeszów,
  • Okręg Białystok,
  • Okręg Kraków,
  • Okręg Częstochowa,
  • Okręg Lwów,
  • Okręg Podlasie,
  • Okręg Łódź,
  • Okręg Poznań,
  • Okręg Pomorze-Kujawy.

Jak widać przedwojenna II Rzeczpospolita Polska została podzielona na 14 okręgów. Okręgi dzieliły się na podokręgi. Podokręgi dzieliły się na powiaty. Powiaty dzieliły się na obwody. A obwody dzieliły się na placówki. W pierwszych dwóch latach działalności NOW podobnie jak większość innych polskich organizacji konspiracyjnych wobec ogromnej przewagi okupanta nie podejmowała praktycznie żadnych oficjalnych działań zbrojnych lub dywersyjnych. Cały wysiłek organizacji skupiał się na tworzeniu struktur terenowych, szkoleniu kadr, budowanie siatek wywiadowczych, prowadzenie propagandy antyniemieckiej i patriotycznej oraz gromadzenie broni i amunicji. Większość członków NOW koncentrowała się w dużych miastach zachodniej części Polski przez co struktury terenowe przez pierwsze dwa lata działalności nie były zbyt rozbudowane i ograniczały się do większych miast. W latach 1940-1941 wobec ciągłego rozrastania się i wzmacniania Narodowej Organizacji Wojskowej niemiecka policja dokonała na terenie Pomorza, Małopolski i Mazowszu masowych aresztowań członków Stronnictwa Narodowego, którzy stanowili polityczną kadrę przywódczą NOW. Rozbili także Narodową Organizację Bojową na terenie Wielkopolski oraz struktury w innych rejonach, co uderzyło mocno w NOW.

Latem 1941 roku rozpoczęto odbudowę zniszczonych przez Niemców struktur organizacyjnych. We wrześniu 1941 roku podporucznik rezerwy Bogusława Kozubowskiego ps. ,,Gruby”, .,Trojanowski” przeszedł do Związku Walki Zbrojnej, co było równoznaczne z zrzeknięciem się funkcji Komenda Głównego NOW. Po czystkach dokonanych w kadrach przywódczych Stronnictwa Narodowego nowo wybrany prezes Zarządu Głównego Stefan Sacha we wrześniu 1941 roku powołał na stanowisko Komendanta Głównego NOW podpułkownika Józefa Rokickiego ps. „Karol”. Na przełomie 1941 i 1942 roku wzmocniły się naciski na kierownictwo NOW w celu scalenia z ZWZ/AK. Początkowo początkowo prezes SN Stefan Sacha był przeciwny scaleniu Narodowej Organizacji Wojskowej z Związkiem Walki Zbrojnej/Armią Krajową. Wiosną 1942 roku okręg warszawski i większość radomskiego NOW przeszły do Armii Krajowej. Sytuacja ta była na rękę Komendzie Głównej Armii Krajowej która chciała podporządkować sobie wszystkie konspiracyjne organizacje niepodległościowe. Narodowa Organizacja Wojskowa była w tym czasie najliczniejszą samodzielną polską organizacją konspiracyjną nie podległą Armii Krajowej. Wobec nacisku wewnętrznej opozycji i groźby rozłamu w NOW Stefan Sacha na początku maja 1942 roku złożył Komendantowi Głównemu Armii Krajowej generałowi Stefanowi Roweckiemu ps. ,,Grot” propozycję scalenia NOW i SN z AK. Po kilku miesiącach rozmów i negocjacji między Komendą Główną NOW i Armii Krajowej osiągnięto porozumienie w tej sprawie i podpisano umowę scaleniową 23 sierpnia 1942 roku. Początek pierwszej fazy scaleniowej Komendant Główny AK wyznaczył na 4 listopada 1942 roku. Sztab i poszczególni komendanci okręgów otrzymali informacje o scaleniu NOW z Armią Krajową dopiero w lipcu 1942 roku, czyli już w trakcie negocjacji które odbywały się bez ich wiedzy i zgody. Wzbudziło to sprzeciw części zarówno kadry oficerskiej jak i zwykłych szeregowych członków NOW. Głównym organizatorem sprzeciwu wobec scalenia Stronnictwa Narodowego z Armią Krajową był August Michałowski, a wobec scalenia z Narodowej Organizacji Wojskowej z Armią Krajową zastępca Komendanta Głównego NOW pułkownik Ignacy Oziewicz. Spowodowało to rozłam w NOW. Obóz rozłamowców zyskał poparcie części Komendy Głównej NOW (w szczególności Oddziału I i III) oraz okręgi: radomski, kielecki, częstochowski, lubelski, podlaski i łódzki, które nie scaliły się z NOW. Obóz scaleniowy zyskał poparcie pozostałej części Komendy Głównej NOW oraz okręgów: białostockiego, krakowskiego, lwowskiego, poznańskiego i warszawskiego (znaczna część z nich była mocno osłabiona po niemieckich aresztowaniach w dwóch ubiegłych latach). Secesyjna część NOW połączyła się 20 września 1942 roku z Organizacją Wojskową Związek Jaszczurczy tworząc nową, dużą narodową organizację konspiracyjną – Narodowe Siły Zbrojne. 4 listopada 1942 roku został zaprzysiężony w Armii Krajowej dotychczasowy Komendant Główny NOW podpułkownik Józef Rokicki i zgodnie z planem rozpoczęła się pierwsza faza scalenia NOW z AK.

19 listopada 1942 roku zaprzysiężona w Armii Krajowej została część komendantów okręgowych NOW, którzy zgodzili się na scalenie z Armią Krajową. 19 listopada tego samego roku zaprzysiężona została część komendantów okręgowych NOW. Narodowa Organizacja Wojskowa posiadała silne wpływy w Wielkopolsce, Mazowszu, Małopolsce i Lubelszczyźnie. W szczytowym momencie rozwoju na początku 1942 roku organizacja ta liczyła około 80 tysięcy członków. Narodowa Organizacja Wojskowa wydawała wiele czasopism takich jak „Walka”, „Wielka Polska”, „Rzeczpospolita Polska”, „Młoda Polska”, „Polak”, „Żołnierz Wielkiej Polski”, „Sprawa Narodu” czy „Myśl Narodowa”. W latach 1939-1942 NOW zajmowała się jednak głównie prowadzeniem działalności wywiadowczej na terenach zarówno włączonych do Rzeszy jak i Generalnym Gubernatorstwie, rozpoznaniem konfidentów i szczególnie niebezpiecznych funkcjonariuszy hitlerowskich, zdobywaniem broni, amunicji i środków finansowych, tworzeniem systemu łączności i patroli terenowych, a z czasem także akcje sabotażowe i bojowe oraz samoobronne. W jej skład wchodziły także aktywnie działające leśne oddziały partyzanckie takie jak oddział Franciszka Przysiężniaka ps. „Ojciec Jan”, oddział Józefa Czuchry ps. „Orski”, „Mnich”, „Bogumił”, „Podhalanin”, oddział podporucznika Leona Janio ps. „Łaski”, „Bryza”, czy oddział Józefa Zadzierskiego ps. „Wołyniak”. Miejscowe struktury NOW w Warszawie współpracowały z Frontem Odrodzenia Polski i pracownikami Wydziału Opieki Społecznej i Zdrowia Zarządu Miejskiego Warszawy w celu niesienia pomocy Żydom co ewidentnie dementuje plotki o skrajnym antysemityzmie członków tej organizacji i innych konspiracyjnych organizacji narodowych.

Mateusz Zielonka

http://bloghist-mil.pl/

Share This:

Skomentuj

comments